автореферат диссертации по истории, специальность ВАК РФ 07.00.07 диссертация на тему: Казахи в Узбекистане (на материалах северо-восточногорегиона Узбекистана)
Полный текст автореферата диссертации по теме "Казахи в Узбекистане (на материалах северо-восточногорегиона Узбекистана)"
эл-ФАРАБИ ЛТЫНДЛРЫ КАЗАКТЬЩ МЕЛ1Л EKETTIK УЛТТЫК, УНИВЕРСИТЕТ!
ЪИВИЗИЯ КЕНЖЕБЕКЦЫЗЫ ЦАЛШЛВАЕПЛ
©ЗБЕКСТАНДАПЯ КД' ГАР (СОЛТУСПК-ШЫРЫС AHAVAFbl ДЕРЕК ?1 БОЙЫНША)
Тарнх гылымдарынын кандидаты рылыми дэрежесш алу YiiiiH дайындалган диссертациянын,
Жумыс эл-Фарабн атындагы Кдзактьщ Мамлекетпк ¥лт-тык университетпшг тарих, археология жэне этнология фа-культетшщ археология жопе этиология кафедрасында орын-далды.
Рылыми жетекии — Казахстан Республикасынын агарту 1сше ецбек свдрген кайраткер, тарих гылымдарыныц докторы, профессор У. X. ШАЛЕКЕНОВ.
Рссмп оппоненттер — Тарах гылымдарыныц докторы,
профессор X. А. АРРЫНБАЕВ;
Тарих гылымдарыныц кандидаты, доцент Т. А. М¥1\АНОВА.
Жетекии уйым — взбекстан Республикасынын Рылым Академнясьшыц тарих институты.
Диссертация 1994 жылы ^Уукгл^к' сагат
эл-Фараби атындагы 1\азак,тыц Мемлекетпк ¥лттык, универ-ситспшц (480121, Алматы, ол-Фарабн дацгылы-71) тарих, арлеология жэне этиология факультетппц жанындагы К 14 А 0.26. мамандандырылган Кецестщ мэжшсшде; кор-г ал еды. •
Диссертациямеи эл-Фараби атындагы 1\азак,тьщ Мемле-кеттж Улттык. уннверснтетпиц гылымн ютапханасында таны-суга болады.
Автореферат 1994 жылы «¡^/»/^'¿'•^^патылди.
Мамандандырылган Кецемтц гылыми хатшысы, тарих Рылымдарыныц кандидаты
1ацырыптыц овеят!л1Г1. Тоуолс1з нем л у кет болш, ту тх riri отыр-гпн Идзсдстел Республикасы цазад хаяцшич бхртутастыгын цямтама-сыз етулх nerisrí иесолелорлхц 6ipi oTin отыр.Сонлщтан да цазац хал^ы-улттык, ыемлеквтт1и неггзгх cyóbSKTici леп карай отырып, тарихтьщ аласапыран ощигалярына байланысты дуние нузхно таран кеткен кандастаршызлы топтазтыру жумьвкн кургхзудз.Сол мацсатнен 1992 ж. Алматыла отк1эглген Дгаио sygi цазацтаршыц курчлтайын ашу салтанатынла президент Н.Э. Назарбаев:"Бугхн щурылтайяыц басты мацсаты-букгл алемдегх казац цауымынын болашагы иенгнде ойласу,ул-тымыздыц тарихындагы осынау ерекшз белестщ тусьида екдхгх тагдыр-талайымыэлын цалай ерхлетхнхн тащылау . дуние иуэ1няегх каз-акгар цай елда яурсе да езхн ¡п,керсетет1н тарихи
этнографияльш;. тур^ыда »азьшган зерттеулерд^ исцтыгы.ЕкхншI ден,
б>э эерттеп огырган аймацтагы цазацтар. зэнхнлв маглумат беретм
1.Шалекенов УД.Казахи низовьев Амударьи.Ташкент,1962.,0н же.
К вопросу о взаимоотношениях приаральских кочевых казахских . племен с оселльши и полуоседлыш народами Хорезма.М.,1964., Коновалов А. Н.Казахи Шаюго Алтая.Алма-Ата,1988. ¡Крбъщлы И. Монгол казактарыкын тарихы.ВалнвЭдГеа»1960;-бомыкг.Алтай ца- ,, , зацтарынын тарихы./Наймандар яено керейлер/Алматы.1992.»Ингвар Сванберг. Туркиядагы казак босцывдары/агьщшын,швед т1Л1нде/. Услала, 19Ш. ,Сонык1.1^>1таи казачтары./агылшын,швед тхлшяе/Ус-пала, 190 .,Мендикулова Г. Социально-экономическая и культурная жизнь казахов Оренбургской губернии.Алматы,1992., КаэМУ-дш; Х9Щ-1У81 кш Орынбор.Астрахань облыстарша уйымдастырылган этнографияльщ экепедициялардиц ёселтер1.Абдикадырова X.С.Бпсаров Э.О. кинис А.История Казахстана:Казахская диаспора в Монголии.
кай кезендегх ецбектерхп алмайыц ,оларда сол аймацтагы халыцтар-вь!ц мэдзниетхнлегх орта^тш, «эне езшдхк ерекшел1г1 с : ыстырмалы турле чаростырыдган яо^.Ушхншхден^ерттоулерда XIX г.аягы XX г. бас ке.эзц1нлег1 аймадтын этно-медени ахуалы Жетк1л1кт1 турле корсетные ген.
Ьэбзксташьщ солтустхк шгыс бел i rinne ri цаоы^тар жайындагы тернхк итнографияльш; маглуматтар оркс отарпылары кез1нле бхршама толыга тустх.Орта Азикмеп Каэа^станга Я1бзр1лген Рессй екьметЪпц елшхлср1, саяхатЕЫлары,зерттеуш1лер1 жаулап алынган иерлерд1ц таг-рапиялыц картесып г? ас ап, к ерш i лес ыемлекеттердхн изкараларын белхч:-леп , аймактьщ улттык,, улыстык, ктоылымын аньщтац,холы^тардьщ цон-ыстарынщ> орналасу аймагш,санын,керсет1п,кэс1бх,тургиь1с салты ту-ралы маглуматтар Я'.ша^тап.баспа боттерхнен кептеп шыгара бастады.
Осынлай маглуматтарды А.И. Макшеевтщ яекелеген ецбегшле кез-лестхрэкйг. Ол Туркестан елкесхн мекендейтш халщтарлыц отникальж;
курамы,этнохрафиясы, олардын сендык wmapi тнхйь- леректер берген?
Зерттел1п отырган enipaiH награпиясьат,отникальщ тарихына М.Н.Гал-
кин бхршама кен1нен то^талыпдсцан хандьгьиыц саясатын басцышшлык саясат рвтхняе керсетевх де ,бэдерш оаат етузьтер ет1п сипаттай-ды. Сонымен датар ол назацтардьщ араьында звих болкп,олардын тыныс Tipmijiiri вчшнле копте ген маглуматтар кинайды. ^азаи,тар орналас-цан Шыршьщ GHipinceri цазактардын рулы'* кураыы, олардыц коныстары. антропологи ялик, белгхлсрх хуралы деректерд1 П.И.Пашино, ¡i.A. Терентьев корсете Схлях.^ Авторлар Юырщц ецхрхндегх канкы»ианышки-лы руларыньщ йнтропояогиушш, бiт i. i, психологиясы дола
1.MüKVise? А.И. 1 еографиЧйские,отног^)."фк11еск'ле и статистические* материалы о Туркестанском крае. CJJ6., 1868.
2.Галкин М.Н.Ьтн-эграфичзские и исторические, материалы по Средней Азии и Оренбургскому краю.СПб., 1668.
3.Пашино П.ИЛуркеотанскии край в 1666 голу.СПб.,1868.,Терентьев М. А.Статистич-окне очерк Средне-Азиате ко,; России.
зпдтарын® уцсамайтындылета назар аудлрады. Бхрац олар !пирэшц ез-
ен! нагалоуын мзкендейтхи целантЁ-роагы осы бхр ерекпэлхктердх
байцай бхлгшывн, оларга гылкми турде тугмрьш яасзй алмаган.
Зерттелт отырган ег^ряэ^ казактардьщ басым иеппЬпгх кергхл^к-
Т1 екендхпн далелдеудз»олар дьщ руяш^уяыстык; ^УР6"™ айяынд&у-
да а.Аристостьщ.а Лзбжннхц» т.б. зерттеупилзрдЬ* ецбзгхнх^ орны
айрьидаа.Булардыц енбоктерхнда Орта Азияны иекен.еткен ертедегх тайпалардач цазац халкшшч ц&яыпгасуындагы ролхн керсетуге тырыс!^: бабакстандаги к&за^тардыд кесШн,сол ецхрдщ цанпа яер! егш- -ыШкке.цаниасы мал иаруезшшгына к^аШгаиранаиты .яаЙында , снда вс1рхлетЫ да^ылдардыч т*рлер19вг1каЪш!ке бэлхнгзн пор келэгя, онын суару тесхлвер! мен пайдалену тзртШн.су нэздергн аан зацти яазган В.И.Масальскяй, И.И.Геиэр, В.ч.Караваеп .Н.Дянгсльптедт, . И.Александров т.б. ЕЭрттеуп1лзр бодды.Бхрац олардыц копахлп'х нэр-гхл1кт1 халгдтардац ертаден келв тздгн ата салтшен яердх^суды п&йдалану терт!бш тихмсха десцорые отарталарыныч енгтзген 'пгор-хстерхн мацызда кадах-.! вот ес^птеях.^Кшзгз; хагщнныц мал паруашлырьвшч оршя.одаряыл кэях кон яагдайлары мен яайылым-вары.оларды багу.куту тзрт!бх А-К.Гэйн«хч»А.Диваэвтьщ,И.И.Гвиер-дх^т.б. енбектерхнде б1раамз царвстнрылггн.
1.Аристов. Н.А.Спыт выяснения этнического состава киргио казахов Большой орды и каракиргизов не оСнавачна родословных сказания а также исторических ванных и начинавшихся антропологических исследования./ / Кигая старкна.ШпЛД-1У.С!1б.,1894.,ЛеБВш А. Описание киргаз казачьих или кйргмэ кайсацких орд и степей. Саб.,1832.4,111.
2.Масальский В.ИЛурйеотанскиЯ край ./ / Россия.Полное географичео-
• кое описание ноааго отечества Л. Х1Х>СПб.в 1913.,Генвр И.И.11утево-
дитель по Туркестану.Таикент,1901.,Караваев В.Ф.Голодная степь в ее проалом и настоящем. Пг., 19Г4.,Динпэльштедт Н.Опыт научения ирригации Туркестанского края Сыр-Дарьинсной области.ЧЛ.СПб., 1893.»Александров Н.Н.Земледелие В Сыр-Дарышской области. Ташкент, 1916.
3.ГейнсА.К. Очерк Туркестана:Стэпь и кочеБники.СПб.;1в?4. фваев А. Несколько слов о киргизском хозяйотре./ / Русский Туркестан.Т.I. Ташкент,!899.,Геиер И.И.Весь Русский Туркестан.Тавкент,1909.
XIX г.аягы XX г.бас кезецхндегх цаза^тардын заттай кэдениет:
жш-пндегх зерттеулерге Л.О.Костенкош;^,А.Левшиннтч, Лс'аковецкий-
дщ* т.б.еибектер! катару.Булардда гатде А.Левшин к,азак,тагдда
улыкуэ улысындагы кизз гй ерекиелггга айрьщша керсеткен.Сол сия^-
ты к;азактыц к,о/.енер тарлер: мен tíacríam курылыстары жайыяда
А.И.Шахнаэаровтыц жене сарт к;азак;тардьщ гуркыс салтына цатысты жаз-
млган зерттеулерд! атауга болады.^
Казан; отнографиясыка Жанетт! зерттеулерд:щ хкпнде отбасына бай-
:._ланысты казылган маглукаттар баршлык;,Сол&рдыц ]:ппнде А.А.Диваев-
íh atan кеггу орынды. Булардед нашде 613 зерттеп отырган к;азак;тар-га т:келей катыстн маглуматтард'.'А.Диваев берген.Сырдария облысы, оыыц хшЗнде Ташкелт у ее i даза^тарыныц турмыс салтын тутастай персе туде Н.п.Гродековткн ецбегтнщ орны аЙрык,п;а,Автордыц ецбегхнщ к;ун-дылыгы сонда ол к;азак;тарды^ уйленуге байланысты ж9н-жоралгыларын, . цальц-; малд£щ'мэн1н",оньщ кохшер:н айцындал.гьишм" -ужырымдар касау-га тырысцан.Соидай-ан; ол ез ецбегхнде Ташкент уез: к;азак;тарыньщ вдет-гурып,салт дэстурлерзн Казак,станньщ баск;а аймацтарындагы у^аз-ак,тардыц дэстурлерЬлен салыстыра открыл к,арастыруга тырысцан.
XIX г, 20 кнлдары зерттелхл отырган аймак;тын этникалыц тарихы-на этиостатистикасына,кэс1б!не цатысты бхршама маглуматтар таяап баспадан шыгаргак зерттеусплерге М.Тынытпаев,И.И. Зарубин ,
1. Костенко JI.0. Туркестанский край.СПб., 1880.,Левшин А«Описание.• СПб.,1832. Ч.1П.,Маковецкии Л.ЬОрта.Летнее жилипзз киргизов.
2. Шахназаров А.И.Сельское хозяйство в туркестанском крае.Тапкент,
IB98.,Хозяйственный быт киргизского,сартовского и русского населения.Ташкент,1910.
3. Диваев А.0.свадебном ритуале киргизов СЬгр-Дарьинской области. Казань,1900,Он же.Этнографические материалы.Ташкент.,1900..^мп.Б Вьш.7.Л?ыпЛ1.,Аничков K.R.K гопрог." о калыме./Средняя Азш..¿арь
- кет ЛЕ9Б.лГродеког» Н.И.Киргизы и каракиргизы Сыр-Дарьинской обл '•"чрчнь» 1099.
В.А.Куфтин т.б. ецбектерх жатады.*
Иниенер эpi тарихшы Ш.Щынъшйвв цаэщ емхрхн.турмысьш кеп
нылгы зерттеухн1ц арнасында жэне ез1не вейхни аерттеулердх
сын кеабен царай оть:рып,тал лаушыц натижесхнде Ташкент уезхнде-
гх цазацтардыч этникалыц тарихына датисты гылыми ецбеи жарщ
керген.Ол еэ1нхц шыгармаларында несален Ташкент yeai казацтар-
ыныц цоныстаиу ?арахы,саны, рулщ цураыы яен1нде цунды дерек-
тер берхп дана поймай,олардыц отникалщ тарихындагы жоцгар шап-
цынеылыгыныц пардабына тоцталган. •
Айтылмыш енбектердщ барлыгы бха верттеп отырган цазактардщ
этнографиясын бхртутас ет1п берэ алган яок.Соншен катар бул
енбектерде казац халь;ьшщ цоныстаиу тарихыньщ себептерх,дастур-
лг мэдениэтх тутастай царостыралган жок.Кэрсвч^лген ецбектордщ
!teпшiлi гшде назад тур мысы мен мэдениетхн гылыми багытта аерт-
теуден бурш сипаттау баеым, '
Ал 1924 я.улттын меылэкетик шекара ыелелеу тусында XIX г.
аяк кезхнде Ташкент уеашгц ауылдщ жерлзрхнщ басым кепшШк
халцын нур.аган цавацтардощ б1раз болхгх Эзбекстан Республикасын-
ыц цурамында калып цойган.Мунан кeйíнгi жылдары зерттелхп отыр-
ган аймацтагы цазацтардыц емхрше цатысты мадалалар болмаса 6з-
бэкстандагы кааацтардщ этнопэафиясын тутастай кврсететхн арнау-
лы гзерттеулер шывдан йоц.
Б1здщ ецбегхьиз казак; диаспорасыньщ генезис!,цурылшдары,сая-
си элеуывтт1к ортасы,экономикалыц жардайы,улт психологиясы,оана
сезхмх,туршс салтыньщ са^талуы мен еэгер1стер1,мэдениет1нде бол-
Г.Тыншпаев й. Историческая справка племенного состава Ташкентского уезда.Кзыл-Орда,1926.,Зарубин И.И.Список народностей Туркестанского края.'Л.,1923..Куйтин Б.А.Киргчзы-кззаки.Культура и быт. М.,1926.
rn жатцан езгеп1ел1ктердх»?1л1 мен дшш эерттеудх тольщ камты-маганмен бзбексганныц солтустхк вшгыс белхгхндегх ¿.- jarç диаспо-расынкч турмкс салты мен мэдениетхн жене .ондагы езгерхстерд1 тутастай керсете алады.
Тадыркпты зерттеулхн ма^саты мен мшдеттер1. Зерттеудщ мац-саты .Озбекстанныц солтустхк шитые 6euiiriRceri казацторды тарют; этно1р£фияльвс тургыда аерттей отырып»олардыц турмыс салты мен эдет-гурып,салт-дастурлерхндегх улттщ мвдениеттхц сацталуы мен бе где этникалыд ортаныц ьщпалымен болган esrepicTepfli керсету. Сондьщтан осы маселелерд1 вешу барысында ыынадай мшдеттердх на-sapra алцыц. ,
-бабекетаняыц солттптк шыгыс белхгхндзгх ¡цазацтардьщ ^оныстану тарихын аньщтау.
-Олардыц географиялыц орналасу аймагын„елд1 мекендерхн,рулыц цурамын керсете отырнп зткодемографиясындагы взгерхстердхц себел-терхн сщу.
-Ksci6iHfleri Hsriari ерекаел1кгерд1 ай^ындау.. . ■ -Казактардыц ваттай шдениетх мен турдас салтындагы дэстурл1 злеыенттердхц санталуы мен оган енган езгерхстердх керсету.
Зерттеудхк хронологияльщ жзне аймацтьщ œerç6epi. Диссертация-да 6ís цазацтардыц шогырлангьн мекенх бзбекстаннын солтустхк шыгыс белхгхн'алдик.Себеб1» бзбекстанда шашырап журген 930 мыедай Кйеш^тыц 400 кьщга jkjtjfk 6io эерттеп отырган айма^та £та цонысьш caigan 'oTbíp¿
Go ата конксында отырган бябекстанньщ солтустхк шыгыс белхгхн-дегх иааацтарднч турмыс салтшыц сацталуы мен езгешелгктергн керсету ушхн иуш;вд хронологмялык; шецберхн XIX г. аягынан nasipri кевенге дейхн апып келдхн.Себеб1,Х1Х г.11 жартысынан бастап пат-
(.;алш; Ресейдхн ая!мвШк территорию»* л-лгпнйн бьсцару иьлшесхн-т болген уа*'дхк8 болкстын,куылад бел1нхс?зр иен Кецос хмузрх каэхндагх кзкара мэявдвугз байлкяысгы аймэдткн зтнккахыд з^урлмы озгэрхскэ ¡у«::ирар озпг!н тупкх терригоркяешан бсшнхп,.
вдлер1иеи бесьм бвгдв втиияалщ орг£НШ| дойнауына ;с!р1п,6збек-стен Реснубх:!кг>.сы хал;-;нмыц дуракин цураяы. йхнс, осы кесспяерден баетап» бзбзкстйнваг"! цаза^тардыц туршсп «эн и-здснпот1нде баск,а ортанын есер!мен болган взгетпсхер кебейе туокен.Ози етснэрен-л эзгврхстерлщ богытын зэне гинанкиевин бдйдау ушхн перттоу сбь-внтШовщ хронолопляльш; шзцбер!и бтгхагх кезецге дейш цахяъцзд.
Дйссертацияшц гьшдаи а&цалыгшкч ыэмх. Шзт хорлерде яурген станлестарышавын этникалыг, тарахы мзн йзетгрлх мэ.пэшш-йняаг* яалиыдуншсалщ /общвотничвскогоДайма^тщ/рэгаолялжок?/ :тнз гергхлхктх /локального / ероказд11ггер1и ^эрсету хашис-
терго яатады. йушстид наз^ты гюпази шнадет корхнздх:
-взбекстаннын ссшфустхй вырш 'бвлтшк-к ^азедтердк.* Сииг» поппхлхгшхН автох*онда/аер
-Аймшугыц этшжалш; дурему . ен ¡-¿'лгастардац когерлак/гиг. глдх мекендэрх «рулнд дураш кврсегхлд!, .
, -бнхрдхц этвалзмографйяскндаш эсгёрхстердхн себептер1 тусхн-дхрхлдг. •
-Насвдтардыц несгбх мэн загтай мэдекпэтхндвгх дэетурлх элемвнт-торл1ц сеикталуы мен озгсргсторх аШ^идолды.
-Отбасына байлачысты ултхь'Д дестурдзр мен ерекаелхктар сипатталдь;. | Шет верлерда пурген г^с^даа'гарк'.чзцы гыдк:гл турдо зерттеу бугшгх куш-ан талаба.'Ссндьщтан бзбекстлмдагы цаеа;;тардын дастурлх наден-иетх, аймактм; яэне аергхлгкгх айырмщйшвдарын зерттеу ^аэгргх тарихнаманын езектх меееяелзрхнщ б!р! болып отыр. ■• -
Диссертацияныц методологиялык Hcri3Î мен эд1стерхне каллы гылыми
зерттеуддн тас1Л1 басшылывда а^ында.К,огашыц,тарихи процестхц.диа^ -■■ктикалык даму зандошгын, тарихи кубылыстардц обгэктивт1 тургыдан карастыру багытьш алдык.Накты тарихи эдхс« колдвнумен катар зерт-теу кукысында г,аз ipri заман талабынан туындаган казак; диаспоралары-
этникальщ таркх^тникалык мэдениет|кенхндег1 кагидалары мен кейбхр теориялкк аспект1лер1,завдыликтары мен дыр-сырлары кенхндегх айтылган машзды тужырымдарга суйендхк.Сондай-ак отналган деректер-ге талдау касай отырып,тарихи салнстырмалы aflicTÏ колдандык. ; Дерекнама. Кушстыц дерекнакалык негхзхн ар гурлх сипаттагы
деректер : статистикалык маглуке' / ар,архив кужаттары,кинактарда ''тсылып шккан ер турлх малiMeTTep,мерз басылымдар,ел арасынан ж.иналган деректер кураПды.
Статистикалык деректерге алгаш рет ресми турде еткхзхлгсн <897 г..валпыхалыктьгк санак,1920,1925,1939 ,1959,F"9,1989 кылдарда гы санакдар жатады.Бул деректер аймактыц зтникалык к,урамын,олардыц зтнодемографиясын кореетуге септхггн тмггздх.
Такырыптя зерттеу барысында К&заксган шн бзбекстанньщ Мете
кеттхк улттык архив1нен алынган деректер кунды роль атдарада.
бзбекстан Республикасыныц Орталщ Мемлекеттхк архивхнен /6.P.O.M.Y.A./ Туркестан генерал губериаторлыгыннц v.euceci/I кор/, Сырдарик облысын баск,ару кенхндегх ку^аттар/17 кор/, TYpta стан рес-, публикасыныц статистикалык мэл1меттерх/Р -21 кор/,Шрдария облысы у.алыктарыкьщ улттык КУТамы К9н1ндег1 мэлтеттер/34 кор/,Улт ici жвнхндвГ1 хялык комиссариатыныц коры / 38 кор/,Эскери губернатор мен Туркестан облысы эскерт колбасшысынын кен,ceci/335 кор/жзне т.<5 Казакстан Реслубликасы.чын Ортальк; . емлеке тт i к ■ архив хиен :/К. Р. 0
М.А/.Ортальщ атнару комитет! /5 цор/, $ша генерал губврнаторын-ьщ кецсесх/б4 цор/,Сырдария багыты колбасшысыныц басцармасы^Зб^ цор/ дервктер1 пайлаланылды.
Зерттеуххиздв Ташкент,Жызак,Сырдария облыстарыныц дадацтар иогырланган елд! ыекенлерЫен яиналган 100 ге тарта информатор-
лардын берген «гшметтерхнхц дерекнамалыц мацизы зор.
Сондай ан "Туркестан ?кинагы","Турк1стан аппараты"»"Сырдария облыстардаа шолу","Восточное обозрения" т. б. басьшлшар ой еле-гхиен еттх. , .
Диссвртациянщ практикалыц мацызы. Диссертациямыц матариал-дары мен норытындыЛары Орта Азия ззне Дазацстан хальщтарыньщ этно-графиясы яайында яаэылган ецбектергэ , от&ндастарымыздыц дестурлх мэдеииетхн эерттеу зенхндегх арнаулы курстарра,яалпы казак виас-порасын зерттеу яумыстарына пайдалануга болады. Сойдай ал; яумыс кепй1Л1К онырмандар ушхн да пиши таньшдыц мацызы бар.
Диссертацияныц зарияланыки. Диссертациями-! немзгх натижеле-р! мен туяырымдары республиканец гыяыми кепихлхк басыльшдаршда яарияланган.1умыстщ нег-згх цорыткнцьишры аогары ску орындары арасынлагы яге м&маидар мен галыадардьщ нонфэренциясмнда • .. ды.
дассяртацдашн дернлыш нэне дачзп мазжны. .
Коргауга усынылган диссертация кхр1спеден(,4
!тараулан лене рытындыдан турады.Кумые со>;ычда здэбиаттер г!зн информаторларвьщ тхгхмх бзр1лген. Дмсертацняга г^ссыкаа кллютративтх альбом уоки-ылган. ■ •
Кхрхспеде тацырыптыд еззктхлт нвг15яэл1п,гылыми л>а.чалыгя,ма.ч-саты мен ыхндеттерх айцкидалган. Тздкркпца каткоты зерттвлу двигай! цйрйСтырьяып,теориялын зоне практикалщ моих гшш',?аллы.
"Озбекстандагы цаза^тардыц отникмык тарихы"деп аталатын б1р1нш! тарауда наткал ык; РесёйдДц ЭК1МЕГЛ1К басцару. иуйелерхн-ХЯ мазк'уны,ай1л£щтьщ отникаЛш; >дазак,тарлын, цонкстану тари-
хы мен оларлыц шогырланган елдг мекендерх аньщталып »ецхрдхн от-нодемографиясындагы озгерхстердщ себептер1 тусшдхрхлдх.
Срыс отаршыларыныц басцару яуйелер1 бойынша 1668 к Л'уркхстан генерал хубернаторлыгы цурылып,ол облыстарга.уездерге.болыстар-га Сел1ндх.0скндай пршциптщ неизхнде бе!нген Ташкент уезхнхц Шыраык ечхрхнде 1920 я.Квдайтебе,А2айдантал,йал1антебе болыстар-ында 7/ лен 91,5 процентке дейш.РайбатаДошнорган жэне Тойтебе-де 51-62 процентке дей1Н,-Шыршыц ецхрхнхц цалган болыстарында 6» 39 процентке цейш в;азацтар ь,' кендеген. ^Ташкент уез1нхч 2 шх ау-даны Келес ецхрхндегх тургындардыц дерлхк кепш1Л1ГХ чазантар болгш.Осы керсатоген айыздтардыц барлыгы да бугхнгх цазацтар— дыр; шогкрлгнган зллх ^¿кекяерхн цурайды.Сол сияцты Кыэац уеэхн-
ХЧ буршгы 1фргштэбе,1Кдзш1Кум,Ата:ч<)рган,Фиста тау, Шардара,
Цектебе.Ходаент уезхнхн 1рхкар болыстыгшг мекен еткен «азвк(тар-
да сол ецхрдх наз1рге дейхн тур ад етхп отыр. Взбекстандагы цаз-
аитардьщ цоныстану. кеэе^н екхге белуге болады. Езелден ата ноны»-
скн сантал отырган хг.ааацтар иене белгхл! тарнхи оадгаларга бай-
ланьюты кэйш яелгендзр. Бхрхнш! кезецдегх ^аза^тарга ертеден
ссы кердх цектщоп келе гглха улы еуэ улысыньщ кадлы, шанывщылы,
дуяат, схргел!, ойиауда, харкай, Еалайыр руяаркн ваткызуга бо- ,
ладо. Корсетхлкн даган руларшкц кепахлггх уйсхндер баскарган
гх бойшда ду^ылган тайпаявд одацтнц ец алгатцы ныгайту ктатерх
I.Материалы Б- вросеиекой переписи 1920 г.Ташкент, 1923.СЛ6, 2.Зарубин И.У.Население Самаркандской области./ /Труды комиссии по ивучани?' племенного состава населения СССР и сопредельных стран.Л.,1 ¿6.0.22-23.
болган уйсги.цанлы тайпалары казак хкладашц иалыптасуычда оэ1н
лхк улес1Н в,оскан.
Олай болеа, казхрге Тшакент облысин мекен етхп отьгрган кевды,шанш1кылы,дулат»жалайыр руларынщ тегх ертв кез-легх тайпалык одактармен сабацтас.Екхншх кеяецдег1 топка жататкн Иаэантарды кеб1несв орта иэне кхгй жузд1ч вкхлдерх курайпы- Огон орта куздхн кайман, аргьгн, цыпиак,коцырат.рулары мен кхшг иуздхц жетхруынан кердерх,кереЯт ,тама,табыи рулары иатады, Булардын квп
иглхгх неМзтен "Ав;табан.шубыршды,алка кал сулама /1721-1723»., кеахнде келгендер.^ Ал Шыршык»Ангрен, Ахангаран аудандаршен Дыбрай 1 ауданыныц Авдум бвлхшесхндвгх наймандарды", келух 1931-1932 ».в. аваршлыкпен байланысты,' Сырдария жанэ Жызак облыстарыньз^ казак-тарынин кепшлхгхн орта отзд1Н КОВДрат елпиц квтенше яане кект1ч-улы рулары нурайды.Булардыц да басш белШшц ата мекенх осы ечхр.
XIX г. II «артысыка деЛхи ечгрдхц этникалыц цурамы неизхнен цазац,езбек,1Щ)ама,кыргы8,тея1к халыкдарынан турды. Ташкент уезх-нхн басым кепш1Л1к халцын цазактар цураса,1<алада вебеккр / сарттар/ турган.^ 1914 яылга двйхн уевдщ квтмлхк ха.. ¿¡и кураген , '' «ач-тар/ 1914 к. дерек бойынша Г/УСЗО, каланы цоспаганда/*- я.улттыц мемлекетт1к шекараны меяелеу кеа1нда Тавкент облысы аймагында 88610 Кйзантар цалган.^ Доынша дэрежедз казак санынын кеиухне 1916 аыл-гы улт азаттыц кетер1лхс,1918 аэне 1921 як аштыц, 1924 яылгы улттык мемлекеттхк шекараны иеиелеу елеулг дэрежвде ьодхал етт1. Жогарьша-гы себептерге байланысты олардыц б|р ■ бэлегх сары табан
Д.Аристов Н.А.Заметки об этническом составе тюркских племен и народностей и сведения об их численности.// Живая сгарина.1896. Ьш. 3-4.СЛ20.Востров М. В. Арканов М.С.Родоплеыенной соствв и расселения казахов среднего яуэа.Алматы, 1968.С.34.
¿.Тынышпавв М. Киргиз-казаки в17 и 18 веках.Кяыл-Орда,1926.С. 8. ,0и яо.Историческая справка племенного состава Ташкентского уеада.Каыл-Оряа,1926.0.9-10.
3.Записки Императорского руссого географического общества.СПб.,1874. Ки.4.С.'73.Иервая Всеобщая перепись населения.Сыр-Дарьинсая область.
4.е.Р.0.МЛ.А.34 кор. Г-тхзбеЛ4б-1й.
Ь.П.г.9.МЛ,А. 202 кор. 1-тхэбеЛ(Х) -хс.Ь2 пара«,.
урк1нш1лкка ушырап', коныс аударса, бтр тобыныц ашаршылыкка ушырап, елхм мхтхмнхц кобеюхне екелхп сокткрды. С-.лвай -ак кылы Ташкент уез1 курамындагы казхргх Сарыагаш, Ленин, Шарвара ауландарындагы казактар Казакстанныц курамина К1ргенд1-Г1 белгхлх. Сонкмен катар оск зкылдары болган даулц территория-ларда /Болат, Ниазбек, Зецгхата болыстарында/азбек ек1лдер1нщ келтхрш отыргач статистикалыц мэлхметтерхнен казак халкынкц санЕИ кемхтш корсету, казактаряы оэбек относына каткызу багы-тыньщ орш алгандыгк да аньщ байкалады*. Бугхнде зерттелхп отыр-ган аймадтагы казактардьщ саны 400 мъщнан асады.
леп аталатын екхншх тарауда
Озбекстандагы казак?арлыц XIX, г. П жартысы мен XX г. кеаечгн-дегх шаруашлык турлерхне, ондагы езбек ултыная кабылдаган ез-герхстерпе; с:.паттама бор х л гея. бзбекстандагы кандастарымыздыц кэсхбх аймактыц табмг.и жаграпиялкц щгайымен "'айланысты болды. Сырдарип еаеглнхц орта агысьш алып ггаткан Взбекстанныц солтус-т1к еыгыс болхгхндегх казактар «рте кезден-ак'егхншхлхкпен ай-налысцан. Ташкент уеохнщ цазактар орналаскеи IV болыстыгыныц 16 да зяер шаруагсылыгы басыы болган. 1895 ж. берхлген мэлхмот бойынаа Тапквн-т уезхнхц Карасу /Гойтабе/шаруашылщ баскармасш-да кешлслхлерлщ саны 1918 болса, отырыкшылар П318 уй, Шыргсык баскврмасшда кТекпелглер 8274, отырыкшылар 3041 уй бол-гак2. Сонда Ташкент уеах бойынша отырыкшылардын жалпы саны 52Ь0/-г кеипелхлер 12244 дояалыгы берхлген.